|
|  |
Biegi czyli dobór przełożeń
"To jest, proszę Pana, najlepszy rower w naszym sklepie. Ma
dwadzieścia jeden przerzutek".
Każdy w miarę obyty człowiek
powinien czym prędzej uciec ze sklepu, w którym sprzedawca
wygaduje takie brednie. Każdy z nas rozróżnia przerzutki od
przełożeń. Ta wiedza to jednak tylko pewna część problemu. Druga to
umiejętność zastosowania tej wiedzy w praktyce. Mowa oczywiście
o umiejętności zastosowania właściwego biegu w danych
warunkach terenowych. Czy nie zastanawiało Cię to, że zawodnicy jadą
w zróżnicowanym terenie kręcąc pedałami w stałym rytmie? To
nie jest kwestia lepszej wydolności czy wytrzymałości organizmu, tylko
umiejętności doboru przełożeń.
W świecie rowerowym 3 x 7 nie równa się 21. Masz
do dyspozycji określoną liczbę przełożeń. Tylko niech nie zmyli cię
arytmetyka na poziomie szkolnym. Trójrzędowy suport i siedmiorzęd
z tyłu to w najlepszym razie piętnaście sensownych
przełożeń. Wiele kombinacji przełożeń powiela się i nie ma
potrzeby ich używania.
Krzyżowanie łańcucha
Za wszelką cenę należy unikać sytuacji, kiedy to łańcuch leży na dużej
koronce korbowodu i dużym trybie kasety równocześnie. Odwrotne
ustawienie, mała koronka na korbowodzie i mały tryb kasety,
też jest niedopuszczalne. Dlaczego? Łańcuch nie jest z gumy
i nie można wyginać go na boki. Kiedy łańcuch przenosi obciążenia
rozciągające go wzdłuż i jest jednocześnie mocno wygięty
w bok, rozciąga się na sworzniach. Rozciągnięty łańcuch
ściera zęby trybów i koronek. Jednym słowem, cały napęd się
zużywa, a wymiana poszczególnych jego części jest bardzo
kosztowna. Najlepiej byłoby, gdyby łańcuch szedł w jednej linii
z suportu na kasetę.
Sprzęt
Najważniejsza dla kolarza górskiego jest rozpiętość przełożeń. Obecnie
niepodzielnie króluje system Hyperdrive. Generalnie można go
scharakteryzować w ten sposób, że średnia tarcza suportu ma (w 99
na 100 przypadków) 32 zęby.
Największa tarcza przeważnie ma 42 zęby. Silni jeźdźcy poszukują 44-zębowej,
gdyż pozwala ona uzyskać twardsze, czyli szybsze,
przełożenia. 44-zębowe tarcze można dostać razem z korbowodami
Deore XT (bardzo rzadko) albo Sachs Quartz. Podróżujący do USA mogą
kupić coś od małych, niezależnych producentów, np. Action Tech,
Avitar, Real, Race Face.
Najmniejsza koronka standardu Hyperdrive ma 22 lub 24 zęby. Większą
rozpiętość uzyskamy stosując 22. Jest ona dostępna niestety tylko
w droższych korbowodach. Powodem jest to, że im mniejsza
jest ilość zębów, tym większe obciążenia muszą one przenosić.
W związku z tym do ich produkcji należy zastosować twardszy,
(czytaj: droższy) materiał.
Kasety są produkowane w tak olbrzymiej różnorodności, że trzeba
naprawdę uważać przy ich wyborze. Do zestawu Hyperdrive najlepiej
pasuje taka kaseta, której najmniejszy tryb ma 11 zębów. Największy to
już kwestia umowna. Osobom dużo jeżdżącym w górach polecam kasetę
11-30. Jeżeli masz freeridowego kolosa i ochotę wspinać się
na strome stoki, pomyśl o kasecie XTR 12-32 lub nawet Nexave 11-34.
Dla zawodników lub mieszkańców środkowej Polski wystarczająca jest 11-28.
Sześcio-, siedmio-, ośmio- czy dziewięciorzęd?
Im więcej rzędów kasety, tym bardziej pionowo ustawione są szprychy
tylnego koła od strony kasety. To wpływa na zmniejszoną odporność koła
na rozcentrowanie. Szeroka kaseta, czyli większa ilość trybów kasety,
wpływa też na zakres, w jakim musi operować łańcuch. Im większe
jego "przekoszenie", tym bardziej maleje jego żywotność.
Im więcej rzędów, tym precyzyjniej można dopasować kadencję do
warunków terenowych i siły jeźdźca.
Jednym zdaniem: jeżeli priorytetem jest trwałość napędu, to im mniej
rzędów, tym lepiej, jeśli jednak wymagasz precyzji na najwyższym
poziomie, szukaj ośmio- lub dziewięciorzędowych kaset.
Przełożenia
Poniższa tabela informuje, ile metrów można pokonać z jednego pełnego
obrotu korbowodem, kiedy zastosujesz określone przełożenie. Dzięki
niej możesz namacalnie stwierdzić, które przełożenia dublują się,
a których należy używać.
| | S U P O R T |
|---|
| | 22 | 24 | 32 | 34 | 36 | 42 | 44 | 46 | 48 |
|---|
| KASETA | 11 | 4,08 | 4,45 | 5,94 | 6,31 | 6,67 | 7,78 | 8,16 | 8,53 | 8,9 |
|---|
| 12 | 3,37 | 4,08 | 5,51 | 5,78 | 6,12 | 7,14 | 7,55 | 7,81 | 8,16 |
|---|
| 13 | 3,45 | 3,8 | 5,1 | 5,4 | 5,7 | 6,7 | 7 | 7,3 | 7,7 |
|---|
| 14 | 3,2 | 3,6 | 4,7 | 5 | 5,3 | 6,2 | 6,5 | 6,8 | 7,1 |
|---|
| 15 | 2,98 | 3,3 | 4,4 | 4,7 | 5 | 5,8 | 6,1 | 6,4 | 6,6 |
|---|
| 16 | 2,8 | 3,1 | 4,1 | 4,4 | 4,7 | 5,4 | 5,7 | 6 | 6,2 |
|---|
| 17 | 2,63 | 2,9 | 3,9 | 4,1 | 4,4 | 5,1 | 5,4 | 5,6 | 5,9 |
|---|
| 18 | 2,49 | 2,8 | 3,7 | 3,9 | 4,1 | 4,8 | 5,1 | 5,3 | 5,5 |
|---|
| 20 | 2,24 | 2,5 | 3,3 | 3,5 | 3,7 | 4,4 | 4,7 | 4,9 | 5 |
|---|
| 21 | 2,14 | 2,4 | 3,2 | 3,4 | 3,6 | 4,2 | 4,3 | 4,5 | 4,7 |
|---|
| 22 | 2,04 | 2,3 | 3 | 3,2 | 3,4 | 4 | 4,15 | 4,3 | 4,5 |
|---|
| 23 | 1,96 | 2,2 | 2,9 | 3,1 | 3,2 | 3,8 | 4 | 4,15 | 4,3 |
|---|
| 24 | 1,88 | 2,1 | 2,8 | 2,9 | 3,1 | 3,6 | 3,8 | 4 | 4,15 |
|---|
| 25 | 1,8 | 2 | 2,7 | 2,8 | 3 | 3,5 | 3,7 | 3,8 | 4 |
|---|
| 26 | 1,73 | 1,9 | 2,6 | 2,7 | 2,9 | 3,4 | 3,5 | 3,7 | 3,85 |
|---|
| 28 | 1,59 | 1,8 | 2,4 | 2,5 | 2,7 | 3,1 | 3,3 | 3,4 | 3,6 |
|---|
| 30 | 1,49 | 1,7 | 2,2 | 2,4 | 2,5 | 2,95 | 3,05 | 3,2 | 3,35 |
|---|
| 32 | 1,41 | 1,6 | 2,1 | 2,1 | 2,3 | 2,75 | 2,9 | 3 | 3,1 |
|---|
| 34 | 1,33 | 1,5 | 2 | 2,1 | 2,2 | 2,6 | 2,7 | 2,8 | 2,95 |
|---|
Dużą na asfalt, średnią na szutrówki, małą na ścieżki
Tak, to jest straszne uogólnienie, ale może być pomocne nie tylko
początkującym w wyborze koronki suportu. W związku
z zagadnieniem "krzyżowanie łańcucha" należy przyjąć następujące
założenia. Małej koronki używać wyłącznie na ponadprzeciętnie stromych
podjazdach i jazdy po grząskim gruncie. Średnia tarcza może
służyć do jazdy w umiarkowanie pofałdowanym terenie i wtedy,
gdy na płaskim liczy się duży moment obrotowy, czyli jazda
z licznymi przyspieszeniami. Dużej tarczy używać przy jeździe
w terenie płaskim i na długich zjazdach.
Operowanie tylną przerzutką
Praca nóg - przed redukcją musisz się sprężyć
i przyspieszyć kadencję. Obroty muszą być na tyle wysokie, żeby
jak najbardziej zmniejszyć nacisk na pedały. Zasada jest następująca:
najpierw musisz wykonać trzy jak najszybsze obroty z pełną mocą.
Potem przestajesz wciskać pedały, musisz tylko nimi kręcić, po
zluzowaniu nacisku na pedały możesz wykonać ruch manetką. Dopiero jak
usłyszysz dźwięk łańcucha wchodzącego na większą zębatkę, możesz
porządnie depnąć w pedały. W przeciwnym wypadku istnieje
duże szansa, że uda ci się urwać łańcuch.
Ruch manetką - kiedy czujesz, że jesteś w stanie przekręcić
pedały bez napinania łańcucha, zaprzestań kręcenia pedałami na ułamek
sekundy zmień bieg manetką i ponownie rozpocznij pedałowanie.
Operowanie przednią przerzutką
Umysł - musisz przewidzieć, kiedy trasa stanie się na tyle
stroma, żeby zmiana koronki suportu na mniejszą okazała się
konieczna. Kiedy już rozpoczniesz sztywny podjazd, zrzucenie może
okazać się niemożliwe.
Praca nóg - podobnie, jak w wypadku tylnej przerzutki,
należy przekręcić suport bez oporu. Jednak jeżeli w wypadku
kasety łańcuch wskoczy nawet pod umiarkowanym oporem z przodu,
będzie to o wiele trudniejsze.
Ruch manetką - najlepszy efekt uzyskasz, wykonując ruch manetką
kiedy korby przekroczą pozycję spionowaną. Ma to związek z nitami
stosowanymi przez Shimano (Dual SIS), ułatwiającymi zmianę biegów pod
obciążeniem.
Małe adiustacje
Jeżeli redukcja się nie udała, przekręć manetkę odrobinkę
mocniej, ale nie na tyle, żeby wskoczył następny punkt indeksacji.
Nie udało się?
Wypnij jedną nogę. Naciśnij przedni hamulec, przesuń rower do przodu
tak, żeby unieść tylne koło w powietrze. Nogą wpiętą w pedał
wykonaj obrót korbami i bieg wskoczy sam.
Na mocno trzęsących zjazdach dopuszczalne jest krzyżowanie łańcucha.
Nigdy nie pakuj jednak łańcucha na największą zębatkę z tyłu,
grozi to jego zeskoczeniem pomiędzy szprychy a kasetę.
 Miłosz Kędracki
|
bikeBoard 8/1998
|
|
