Sklep	Aukcje	Forum	Biuletyn	Klipy	Napisz do nas

Walka z bólem i udzielanie pierwszej pomocy w warunkach wyjazdu

Udzielanie pierwszej pomocy w sytuacjach ekstremalnych, takich jak masywny krwotok, wstrząs (np. bólowy przy urazach) czy zatrzymanie krążenia wymaga kwalifikowanej lekarskiej pomocy i specjalistycznego sprzętu (którym nie zawsze dysponuje tzw. karetka wyjazdowa). Nawet udzielanie pomocy przez zespół reanimacyjny w takich przypadkach, nierzadko kończy się niepowodzeniem. Nie należy się więc oszukiwać: w tych sytuacjach prawdopodobieństwo sukcesu w udzieleniu pomocy przez amatora nie posiadającego ani zawodowych umiejętności, ani sprzętu reanimacyjnego czy odpowiednich leków jest niewielkie. Podstawowe zasady prowadzenia sztucznego oddechu metodą usta-usta, czy zewnętrznego masażu serca opisane są wszędzie, nie widzę więc celowości ich powtarzania, tym bardziej, że wiedząc o konieczności podejmowania takich działań, osobiście nie wierzę w ich skuteczność. Tu więc jedynie istotna uwaga: nim rozpocznie się prowadzenie sztucznego oddechu i masażu serca należy upewnić się, czy są niezbędne (oznacza to sprawdzenie tętna na dużych tętnicach obwodowych, tj. w pachwinie i na tętnicy szyjnej, sprawdzenie oddechu).

Przejdźmy zatem do tego, co rzeczywiście (poza wezwaniem pogotowia) możemy zrobić:

Pozycja boczna ustalona

Obrót poszkodowanego: chwytając ratowanego za kolano, a drugą ręką za ramię - ostrożnie obrócić na bok, atabilizując jego głowę. Czynności wykonane po obróceniu: dłoń ręki "górnej" ułożyć pod policzkiem, odgiąć do tyłu głowę poszkodowanego, twarz kierując ku dołowi.

Nieprzytomnego z zachowaną akcją serca i oddechem bez podejrzenia urazu kręgosłupa kładziemy w tzw. "pozycji ustalonej bocznej" (w połowie obrotu miedzy leżeniem na brzuchu a leżeniem na boku, z ręką podłożoną pod głowę i jamą ustną skierowaną ku dołowi) ma to zapobiec zachłyśnięciu się treścią pokarmową i zapadnięciu się języka. Uraz kręgosłupa podejrzewamy m.in. wtedy, gdy: znamy mechanizm wypadku, gdy poszkodowany nie czuje kończyn lub/i nie jest w stanie nimi poruszać, gdy leży "nienaturalnie wygięty", gdy nie panuje nad funkcją zwieraczy.

Poszkodowanego z podejrzeniem urazu kręgosłupa należy albo przenosić tak, by stabilizować mu podejrzany o uraz odcinek kręgosłupa (nigdy samemu, im więcej podłożonych rąk, tym lepiej), albo w ogóle nie ruszać.

Jeżeli po wezwaniu pomocy musimy na jej przybycie czekać lub poszkodowanego zostawić, istotne jest zabezpieczenie mu stabilnej temperatury. W tym celu warto kupić i zabierać ze sobą na wycieczki, dostępną w każdej aptece tzw. dwustronną folię ratunkową (jedna strona zabezpiecza przed nadmierną utratą ciepła, druga przed nadmiernym nagrzaniem). Folie te są lekkie (co ważne) niewielkie i tanie, załączona do nich jest instrukcja obsługi.

Przy podejrzeniu złamania (nieprawidłowa oś kończyny, bardzo silny ból, duży obrzęk itp.) staramy się usztywnić albo dwie sąsiednie kości - gdy urazowi ulega staw, albo dwa sąsiednie stawy - gdy urazowi ulega trzon kości. Poza usztywnieniem miejsca urazu, niezmiernie istotna jest walka z bólem. Wszystkie poważne leki przeciwbólowe są dostępne jedynie na recepty (uważam, że nie powinno to być przeszkodą we właściwym zaopatrzeniu apteczki). Ponieważ większość ludzi nie umie zrobić zastrzyku domięśniowego (o dożylnym już w ogóle nie ma co marzyć), w grę wchodzi jedynie droga doustna (szkoda, lek się wolniej wchłania więc później działa). Do wyposażenia apteczki w leki i środki opatrunkowe wrócę na końcu artykułu.

Wreszcie krwotoki: zróżnicowanie żylnego i tętniczego dla lekarza nie jest trudne, ale dla niefachowca, zwłaszcza w silnej emocji, może być. Podstawowe zasady to: w krwotoku tętniczym krew jest jasna, krwawienie ma charakter pulsacyjny i z reguły jest silne. Krwotok żylny charakteryzuje się ciemniejszym zabarwieniem krwi, może być obfity, ale raczej nie ma charakteru pulsacyjnego. Zakładanie opaski uciskowej też nie jest łatwe (choć nieraz niezbędne) i wiąże się z ryzykiem znacznego niedokrwienia (do utraty kończyny włącznie), w krwotoku żylnym nasila krwawienie. Dlatego zaleca się miejscowy ucisk (silny) na krwawiąca ranę (to z reguły wystarcza). Jeżeli nie wystarczy (przy założeniu że mamy do czynienia z krwotokiem tętniczym), to może być stosowana opaska powyżej miejsca zranienia, co kilkanaście minut luzowana (właśnie po to, aby uniknąć niedokrwienia kończyny).

Krwotok tętniczy Krwotok żylny

Krwawienie tętnicze: wypływająca z rany ciągle, lub w sposób przerywany jasna, żywoczerwona krew. Postępowanie: konieczność natychmiastowego zatamowania. Krwawienie żylne: krew ciemnoczerwona wypływająca w sposób ciągły. Postępowanie przy silnym krwawieniu: konieczność natychmiastowego zatamowania.

Wyposażenie apteczki

powinna być lekka i mała,
musi zawierać rzeczy absolutnie niezbędne, mające pomóc nam lub komuś innemu w sytuacjach zdarzających się często (a nie w sytuacjach ekstremalnych, w których ważniejsze jest zachowanie zdrowego rozsądku i zimnej krwi, niż posiadanie leków, których nie będziemy umieli użyć),
powinna zawierać: zapakowany firmowo opatrunek jałowy (gazę), bandaż (jeżeli jeden to elastyczny), opatrunek z plastrem, wymienioną folię dwustronną oraz lek przeciwbólowy.

Leki przeciwbólowe dostępne bez recepty są lekami o różnej sile działania i zawsze w formie tabletek (a więc doustne). Ja osobiście w górach i na dalszych wyjazdach rowerowych mam ze sobą 1-2 ampułki Pyralginy (na receptę), którą po otwarciu ampułki można wypić (w smaku ohydna, silnie drażni błonę śluzową żołądka, nie jest obojętna dla szeregu narządów wewnętrznych, ale działa szybko i mocno) oraz 1-2 ampułki Tramalu a 100 mg, które również można wypić. Lek ten ma silne działanie przeciwbólowe, nie drażni żołądka, u części ludzi powoduje nudności i zawroty głowy lecz niewątpliwie działa (stosowany bywa w bólach zawałowych i nowotworowych, co w sposób bezpośredni świadczy o jego mocy).

Niezbędne rzeczy, jakie powinny być w apteczce można by mnożyć, lecz nie sadzę, aby ktokolwiek woził ze sobą więcej, niż wymieniłem powyżej. Wydaje mi się, już na koniec, że najważniejsze jest zapanowanie nad własnym strachem (i lękiem poszkodowanego) i stosowanie tego, co się naprawdę umie.

Krystian Kościów

bikeBoard 1-2/2000