Polskie wertepy

Beskid Niski

Polskie wertepy: Bieszczady

Czy jest w Polsce ktoś kto o nich nie słyszał? Nie sądzę. Z pewnością są najbardziej znaną (co nie znaczy, że najliczniej odwiedzaną) częścią polskich Beskidów.

O Bieszczadach mówi się, że są dzikie i niedostępne. Jest w tym sporo przesady, ale faktycznie są jednymi z najmniej zagospodarowanych polskich gór. W dużej mierze jest to skutkiem działań wojennych, a zwłaszcza akcji Wisła. Niemal w każdej dolinie można spotkać miejsca, gdzie kiedyś istniały całe wsie, po których pozostały tylko resztki fundamentów, krzyże i zdziczałe drzewa owocowe.

Bieszczady mogą być doskonałym celem wakacji z rowerem górskim, jak zawsze w górach warto wiedzieć gdzie się wybrać.

Od razu trzeba zapomnieć o połoninach - unikalnych u nas górskich łąkach charakterystycznych dla Karpat Wschodnich (które prawie w całości znajdują się na terytorium Ukrainy). W Polsce nie mamy ich zbyt wiele i wszystkie znajdują się pod ścisłą ochroną, na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Jazda na rowerze w parku dozwolona jest tylko po drogach publicznych, czyli nie wolno jeździć nigdzie w terenie. Na szczęście dla nas BPN zajmuje w sumie niewielką część Bieszczadów i cały pozostały ich teren stoi dla nas otworem.

Jak w każdych górach, nie wszędzie jednak jest sens wybierać się na rowerze. Część szlaków turystycznych całkowicie się do tego nie nadaje - są za strome, zbyt kamieniste lub zarośnięte (często pokrzywami). W porównaniu z pozostałą częścią Beskidów mało jest grzbietów, którymi da się jeździć. Na dodatek jedną z charakterystycznych cech Bieszczadów jest potworne błoto powstające na szlakach po dłuższych opadach. W niektórych miejscach (zwłaszcza tam, gdzie nawierzchnia rozjeżdżona jest przez traktory zwożące drewno) niemożliwa jest nawet jazda w dół. Mogłoby się więc wydawać, że możliwości nie ma zbyt wiele. Na szczęście tak nie jest. W Bieszczadach mnóstwo jest mało znanych dróg biegnących stokami (tzw. "stokówek") lub dolinami, które doskonale nadają się do jazdy na "góralu". Ich nawierzchnia bywa różna, ale najczęściej spotkamy stosunkowo rzadki u nas szuter, resztki asfaltu lub ubitą ziemię. W niektórych miejscach mamy szansę przez kilkanaście kilometrów jechać niemal całkowicie samotnie. Czasami dostarcza to niecodziennych wrażeń. Na przykład jesienią ubiegłego roku zjeżdżając z przełęczy Szczycisko do doliny Sanu na samym środku drogi zobaczyłem świeżo obgryzioną nogę jelenia - zapewniam Was, że mocniej depnąłem na pedały. Odludność jest z jednej strony ogromnym atutem Bieszczadów, ale jednocześnie wymaga bycia bardziej przezornym i ostrożnym niż gdzie indziej. W razie wypadku lub poważnego defektu może się zdarzyć, że będziemy zdani tylko na siebie.

Położenie i dojazd

Bieszczady łatwo zlokalizować na mapie, gdyż zajmują południowo- wschodni kraniec Polski. Wzdłuż ich wschodniej granicy znajdują się takie miejscowości jak Łupków i Komańcza. Najbardziej wysuniętymi na północ bieszczadzkimi miejscowościami są Sanok i Ustrzyki Dolne. Od wschodu i południa polskie Bieszczady odcina granica państwa.

Koleją możemy dostać się jedynie do miejscowości leżących na obrzeżu. Docelowymi stacjami są najczęściej Zagórz, Komańcza, Łupków i Ustrzyki Dolne. W "serce" Bieszczadów, czyli na przykład do Cisnej, Wetliny lub Ustrzyk Górnych, koleją nie dotrzemy.

Jeżeli z założenia wybieramy się z sakwami i zakładamy ciągłe przemieszczanie się po szosach, nie ma żadnego problemu. Jeśli jednak nastawiamy się na jazdę w terenie i chcemy robić jednodniowe wycieczki "na lekko" (bo tylko wtedy można pojeździć naprawdę ciekawie w terenie), mamy dwa wyjścia.

Można jeździć przez kilka dni zdejmując z roweru wszystkie niepotrzebne rzeczy. Jeżeli jednak macie sportową ramę może być problem - do części z nich nie da się przymocować bagażnika.

Drugi wariant to próba dostania się na miejsce autobusem. Wymaga dużo samozaparcia i nie koniecznie musi od razu się udać. Problemy będą zwłaszcza w czasie wakacji, kiedy autobusy są przeważnie przepełnione. Najlepiej próbować wsiąść w miejscowościach, z których autobusy rozpoczynają kurs, a więc w Sanoku, Zagórzu lub Ustrzykach Dolnych. Jeżeli się nie uda, ostatecznością jest zawsze dojechanie kilkunastu lub kilkudziesięciu kilometrów z wielkim plecakiem na grzbiecie, ale nikomu tego nie życzę. Najwygodniejszym środkiem dojazdu jest oczywiście samochód. Nasz zasięg znacznie się powiększy.

Kiedy jechać?

Ostatnio pogoda płata nam różne figle, więc trudno jednoznacznie powiedzieć, jaki okres będzie najlepszy do wyjazdu w Bieszczady. Generalnie rzecz biorąc, często w kwietniu leży jeszcze śnieg (przynajmniej w lasach). Wiosenne błota ustępują pod koniec maja. Najpewniej jest więc jechać w okresie od czerwca do października. Nie ma jednak reguły. W ubiegłym roku przez całe lato padał deszcz i wszędzie poza szosami i drogami utwardzonymi błoto było nie do przebycia.

Punkty wypadowe i najciekawsze rejony

Jeżeli wybieracie się z rowerem nad Jezioro Solińskie, proponuję szukać noclegów po jego wschodniej stronie. W Teleśnicy Oszwarowej znajdziecie je na polu namiotowym lub w ośrodku wypoczynkowym "Uroczysko" (tel. 10). Podobnie w Chrewcie można wybrać pole namiotowe lub ośrodek wypoczynkowy.

Mieszkając po tej stronie łatwo będziecie mogli wyskoczyć na ciekawe, choć mało znane trasy między jeziorem a szosą z Ustrzyk Dolnych do Lutowisk. Jest tam cicho, pięknie i prawie bezludnie. W tym roku w okolicach Ustrzyk Dolnych mają zostać wyznakowane trasy na rower górski. Można też wybrać się na wycieczkę dookoła Soliny (łącznie 51 km), ale na większości trasy, poza odcinkiem z Teleśnicy Oszwarowej do Chrewtu czeka was "asfaltowanie".

Wiele ciekawych możliwości stwarzają okolice doliny Sanu i pasma Otrytu. W tym rejonie nie zdobędziecie żadnego wybitnego szczytu, ale za to znajdziecie najwięcej doskonałych stokówek. Większość z nich prowadzi w lesie, więc na dalekie widoki nie należy liczyć. Najciekawiej prezentuje się dolina Sanu między Zatwarnicą a Studennem.

Dobrym punktem wypadowym jest Zatwarnica, gdzie powstał hotel Bieszczadzkiej Agencji Rozwoju Regionalnego. Oferuje on pokoje w każdym standardzie od apartamentów po utrzymane w bardzo dobrym standardzie pokoje wieloosobowe (cena noclegu 13-15 zł). W sezonie letnim taniej nocować można w studenckiej bazie namiotowej Tworylne, przy ośrodkach w Suchych Rzekach (również pokoje - tanio) lub Nasicznem, lub na polach namiotowych w Dwerniczku i Lutowiskach.

W bezpośredniej bliskości Bieszczadzkiego Parku Narodowego i połonin można polecić trzy ciekawe trasy. Pierwsza wiedzie dookoła połoniny Caryńskiej przez przełęcz Przysłup (ale nie przez Magurę Stuposiańską!). Sporą część trzeba przejechać po asfalcie, ale warto - przy dobrej pogodzie doskonałe widoki gwarantowane. Druga trasa wiedzie do "worka" bieszczadzkiego - w okolice Mucznego i Tarnawy Niżnej. Nie wjeżdża się na żaden szczyt, ani nawet przełęcz, ale za to jest pusto i pięknie. Przeważają drogi utwardzone. Trzecia propozycja to wjazd z Wołosatego na przełęcz pod Rozsypańcem. Trasa prowadzi starą drogą w obrębie Parku i na przejazd trzeba uzyskać zezwolenie w dyrekcji BPN w Ustrzykach Górnych. Najlepszym punktem wypadowym w rejon połonin są Ustrzyki Górne oferujące sporo możliwości noclegowych. Najtaniej jak zawsze jest na polu namiotowym i kempingu (od 8 zł, domki od 15 zł). Można też nocować w schronisku "Kremenaros" (tel. 105; od 14 zł) i w hotelach "Biały" oraz PTTK "Górski" (tel. 104). Tanio i sympatycznie jest w schronisku studenckim na przełęczy Przysłup. Można też nocować na polu namiotowym w Brzegach Górnych lub w Pszczelinach, w schroniskach "Pod Małą Rawką" (PTTK), w Wołosatem i w Tarnawie Niżnej lub w hotelu Mucznem (drogo).

Kolejnym dobrym punktem wypadowym jest Cisna. Warto wybrać się z niej przez Roztoki Górne do Balnicy - krótka, ale bardzo przyjemna wycieczka. Można też pojechać do Łopienki - ciekawa jazda, piękna dolina i odbudowana kamienna cerkiew w nieistniejącej wsi. Na odpoczynek można zatrzymać się w bazie studenckiej. Jeżeli będziemy mieli ochotę na stokówki, można pojechać nad Sine Wiry lub do Smereka trawersując pasmo Jasła.

Noclegi oferują dwa pola namiotowe, schronisko młodzieżowe (lipiec, sierpień; tel. 60), motel (tel. 49), hotel nadleśnictwa (tel. 73), ośrodek wczasowy "Kolejarz" (tel. 25) i bacówka PTTK "Pod Honem".

Również dwa pola namiotowe i dwa ośrodki wczasowe znajdziecie w sąsiedniej Dołżycy. Schronisko i pole namiotowe znajduje się też w Żubraczem. Nieco mniej dogodnymi z punktu widzenia wypadów na różne trasy, ale za to sympatycznymi i tanimi miejscami noclegów są czynne od lipca do końca września studenckie bazy namiotowe w Łopience i w Roztokach Górnych. W Roztokach Górnych jest również prywatne schronisko "U Stacha".

Trochę mniej możliwości dają okolice Komańczy, ale można wybrać się stamtąd na Chryszczatą - chyba najwybitniejszy szczyt w Bieszczadach, na który da się wjechać. Najlepiej zaplanować trasę tak, by zdobyć go od strony przełęczy Żebrak. Nie polecam jednak tej trasy nikomu, kto dopiero zaczyna jeździć w terenie. Łatwiej, a również ciekawie, można pojeździć na zachód od Komańczy - w Beskidzie Niskim (na przykład pasmem Bukowicy). Noclegi znaleźć można w schronisku PTTK, Międzynarodowym Schronisku Ekologicznym, na polu namiotowych lub w kwaterach prywatnych. Koło Łupkowa znajduje się też schronisko studenckie.

Noclegi na terenie Bieszczadów można też rezerwować za pośrednictwem biur turystycznych. Oto adresy i telefony niektórych z nich:

Ustrzyki Dolne: BT Bieszczadzkiej Agencji Rozwoju Regionalnego "Karpaty", ul. Dworcowa 2, tel. (013) 461 21 47; PTTK, ul. Rynek 14, tel. (013) 461 14 15; "GLOB-TUR", ul. Rynek 17, tel. (013) 461 22 01; PBP "ORBIS", ul. Rynek 17, tel. (013) 461 22 03; BT "Turysta", ul. Rynek 4a, tel. (013) 461 15 65.

Lesko: PTTK, ul. Berka Joselewicza, tel. (013) 469 65 95; "Stefan Tur", ul. Rynek 1, tel. (013) 469 64 13.

Mapy i przewodniki

W księgarniach dostępne są mapy Bieszczad wydane przez PPWK S.A. (1:75 000) oraz topograficzne WZKart (okolice Soliny 1:25 000, całe Bieszczady 1:100 000).

Nowością jest przewodnik z serii "Najlepsze wycieczki na rowerze górskim. Bieszczady i Pogórze Przemyskie". Zawiera aktualne i dokładne opisy 21 najciekawszych tras wraz z mapkami, schematami i szczegółowymi danymi o trudnościach oraz nawierzchni. Łączna długość przedstawionych wycieczek przekracza 850 km, a z modyfikacjami 1000 km. Jeżeli chcecie wiedzieć więcej na temat historii terenu, jego atrakcji krajoznawczych lub znaleźć praktyczne informacje o noclegach i komunikacji, możecie sięgnąć po przewodnik "Bieszczady" wydany przez "Rewasz".

Adam Michalik

bikeBoard 7-8/1997